Źródło: thedailyeconomy.org
Tłumaczenie: Jakub Juszczak
Aby lepiej zrozumieć intelektualne podstawy tego, co ostatecznie stało się powszechnie znane pod mianem Bitcoina, analizowaliśmy dotychczas koncepcję konkurencyjnych walut zaproponowaną przez ekonomistę F.A. Hayeka oraz ideę stworzenia „Doliny Johna Galta w cyberprzestrzeni” (nawiązanie do powieści Atlasa Zbuntowanego Ayn Rand). Następnie przeanalizowaliśmy anarchistyczne korzenie teorii Davida D. Friedmana — z ważnym wkładem autorów science fiction, Roberta Heinleina i Vernora Vinge’a. Każda z tych osób została przynajmniej raz wyraźnie wspomniana przez Timothy’ego C. Maya, który w latach 90. prowadził listę mailingową Cypherpunków, gdzie bronił idei połączenia rynków internetowych opartych na bezpiecznym szyfrowaniu, globalnie połączonej społeczności oraz pewnego rodzaju waluty internetowej ułatwiającej handel — co w połączeniu mogłoby funkcjonować bez ingerencji państwa.
Aby jednak lepiej to zrozumieć, musimy zbadać wpływ intelektualny, jaki ekonomiści Lawrence H. White i George Selgin wywarli na co najmniej dwóch z bardziej znanych cypherpunków: mianowicie Nicka Szabo i Hala Finneya.
Nick Szabo odpowiedzialny jest za kilka projektów walut internetowych emitowanych prywatnie, które powstały jeszcze przed Bitcoinem: „The God Protocols” (1999) oraz „bit gold” (2005, obecnie uznawanego za bezpośredniego prekursora Bitcoina). Hal Finney rozpoczął w 2004 roku własny projekt o nazwie „Reusable Proofs of Work” (RPOW). Żadna z tych prób stworzenia waluty cyfrowej nie została faktycznie zrealizowana w postaci gotowego produktu — były to jedynie koncepcje przedstawione na piśmie oraz (w przypadku RPOW) niewielkiefragmenty kodu. Mimo że ani Szabo, ani Finney nie zostali wymienieni wprost w białej księdze bitcoina, Satoshi stwierdził później, że bitcoin był implementacją projektu „bit gold” Szabo (wraz z „b-money” Wei Dai). Jeśli chodzi o Finneya, to był on również pierwszym odbiorcą transakcji bitcoinowej, dokonanej przez samego Satoshiego, i zasłynął tweetem „Running bitcoin” z 11 stycznia 2009 r. — zaledwie osiem dni po uruchomieniu Bitcoina. Podsumowując, zarówno Szabo, jak i Finney wnieśli znaczący wkład w ewolucję idei, które nieuchronnie doprowadziły do powstania tego, co obecnie nazywamy Bitcoinem.
Aby jednak stworzyć solidną i skalowalną walutę cyfrową, nie wystarczy jedynie posiadać wiedzę z zakresu programowania i kryptografii. Trzeba również zrozumieć, co w ogóle sprawia, że pieniądz jest użyteczny. Blog Szabo „Unenumerated” dogłębnie analizuje historię pieniądza (wśród wielu innych tematów), a jego szeroko czytany esej (wśród zwolenników bitcoina i podobnych środowisk) Shelling Out zawiera odniesienia do XIX-wiecznego ekonomisty Carla Mengera, który pisał o spontanicznym powstawaniu pieniądza. Co ciekawe, Szabo i Finney zapoznali się również z pracami Lawrence’a H. White’a i George’a Selgina.
Wpływ White’a i Selgina na czołowych przedstawicieli cypherpunków
Wspólnym punktem badań White’a i Selgina jest koncepcja konkurencji w dziedzinie walut — zagadnienie, którego pionierem był F.A. Hayek w latach wysokiej inflacji w latach 70., dzięki swojej ważnej książce na ten temat, Denacjonalizacji pieniądza.
W latach 90. White i Finney prowadzili przyjacielską polemikę poprzez trzy artykuły opublikowane w magazynie „Extropy”. W artykule z 1993 roku Finney argumentował, że internet umożliwi powstanie waluty natywnej dla sieci (niepopartej walutą fiducjarną ani towarami w świecie rzeczywistym). White odpowiedział w 1995 roku, że podchodzi do tego sceptycznie, wskazując jednocześnie na trudność w oderwaniu się od efektu sieciowego walut fiducjarnych, a Finney udzielił mu odpowiedzi w podobnym tonie w 1996 roku.
W 2010 roku Finney wspomniał o wydanej w 1988 roku pracy Selgina pt. The Theory of Free Banking jako o jednym ze źródeł inspiracji na tzw. „Bitcoin Forum” – platformie dyskusyjnej dla pierwszych użytkowników bitcoina. „George Selgin szczegółowo opracował teorię konkurencyjnej wolnej bankowości” — napisał Finney — „i twierdzi, że taki system byłby stabilny, odporny na inflację i samoregulujący się”.
W 2019 roku, podczas występu w podcaście Petera McCormacka „What Bitcoin Did”, Szabo przyznał, że zarówno White, jak i Selgin mieli wpływ na kształtowanie jego własnego sposobu myślenia, wyjaśniając, że:
Prowadziłem badania nad historią pieniądza i cofałem się w czasie. Częścią tej historii była bankowość prywatna, w ramach której prywatne banki emitowały pieniądze, weksle i banknoty, a George Selgin i Larry White byli głównymi autorami, których czytałem na ten temat. Zaintrygowało mnie to, ale potem przeczytałem, jak ten system upadł i został przejęty przez banki centralne, a jeszcze później, może 100 czy 200 lat później, banki centralne przekształciły się w system waluty fiducjarnej.
Oprócz listy mailingowej cypherpunków, White i Selgin byli pod koniec lat 90. uczestnikami odrębnej prywatnej listy mailingowej z udziałem niektórych wybitnych przedstawicieli ruchu cypherpunków, zwanej „Libtech”. Szabo wspomina o doświadczeniach związanych z Libtech: „Ja, Wei Dai, Hal Finney, Larry White, George Selgin i kilku innych należeliśmy do listy mailingowej, którą stworzyłem, o nazwie Libtech, i to właśnie tam wymyśliłem Bitgold [sic], a Wei Dai wymyślił b-money, i mieliśmy tam świetne dyskusje”.
W wątku na Twitterze z 2019 roku Szabo przypisał zarówno White’owi, jak i Selginowi wpływ na poglądy Finneya jak i swoje własne koncepcje dotyczące tego, jak system wolnej bankowości mógłby funkcjonować w ramach standardu bitcoina, sugerując, że technologie warstwy drugiej, takie jak Lightning Network, zapewniają sposób na osiągnięcie tego celu przy minimalnym zaufaniu.
White i Selgin o Bitcoinie
Zarówno White, jak i Selgin krytykują Bitcoin z różnych punktów widzenia. Dla White’a idealny pieniądz to taki, który charakteryzuje się stabilną siłą nabywczą (kwestia wielokrotnie podkreślana przez Hayeka), podczas gdy idealny pieniądz według Selgina „stabilizowałby wydatki nominalne” (jak napisał mi w e-mailu), „jednocześnie pozwalając, by poziom cen zmieniał się wraz ze zmianami całkowitej wydajności czynników produkcji”.
W swojej nowej książce Better Money: Gold, Fiat, or Bitcoin?, pisze on, że „[ponieważ] krzywa podaży bitcoina jest pionowa, wpływ zmian popytu dotyczy wyłącznie ceny, a w ogóle nie wpływa na ilość. Pod tym względem zmienność siły nabywczej jest wpisana w samą konstrukcję bitcoina”. Dalej dodaje: „Moim zdaniem zmienność siły nabywczej bitcoina sprawia, że jego powszechne wykorzystanie jako środka wymiany jest bardzo mało prawdopodobne (...) ostatecznie jednak czas pokaże”.
Selgin określa bitcoina mianem „syntetycznego pieniądzem towarowego”, co oznacza, że -– podobnie jak w przypadku pieniądza fiducjarnego — jego zastosowanie poza funkcją pieniężną jest mniej oczywiste, ale — podobnie jak towar — „charakteryzuje się naturalnym lub nieuniknionym niedoborem”. (Za zastosowanie niepieniężne uważa on „zwykłe wykorzystanie inwestycyjne”). Twierdzi również, że zaletą syntetycznego pieniądza towarowego „jest właśnie to, że korzystając z niego, można uniknąć pozostawienia zarządzania pieniądzem w rękach bankierów centralnych lub ślepych sił natury. Zamiast tego podaż jest raz na zawsze określona przez sztucznie ustalone ograniczenia zasobów”. Dalej stwierdza, że „syntetyczny system pieniężny oparty na towarach mógłby funkcjonować lepiej niż zarówno istniejące systemy pieniądza fiducjarnego, jak i potencjalne alternatywy w postaci pieniądza towarowego”, ale podkreśla, że jest mało prawdopodobne, aby jakikolwiek rząd przyjął taki system.
W 1989 roku White zasugerował możliwość prowadzenia polityki pieniężnej opartej na z góry ustalonym harmonogramie podaży, wykorzystując rozwiązanie zaproponowane przez Ronalda Coase’a w odniesieniu do „problemu pewności”. Jak wyjaśnia White w swojej nowej książce, aby zrozumieć problem gwarancji w ujęciu Coase’a, możemy wyobrazić sobie potencjalnych nabywców, którzy mogą wahać się przed zakupem, powiedzmy, dzieła sztuki od artysty w chwili obecnej, wiedząc, że artysta może później stworzyć kopie tego dzieła i sprzedać je przyszłym nabywcom po niższej cenie, która jednak nadal będzie wyższa od krańcowego kosztu produkcji artysty. Jednym z rozwiązań mających na celu uspokojenie potencjalnych nabywców byłoby ponumerowanie przez artystę każdego dzieła sztuki (nr 7 z 100 itp.). Satoshi wbudował podobne zobowiązanie ilościowe w politykę monetarną Bitcoina. White pisze, że „Pomimo uznania, na wiele lat przed wprowadzeniem Bitcoina, że mechanizm zobowiązania ilościowego mógłby w zasadzie rozwiązać problem gwarancji Coase’a w odniesieniu do pieniądza niewymienialnego na wolnym rynku, […] nie przewidziałem, że mechanizm ten mógłby lub zostałby w praktyce wykorzystany do pomyślnego wprowadzenia środka wymiany”.
Jednak w prezentacji wygłoszonej w Centrum Edukacji Rynkowej (ang. Center for Market Education) w Malezji White przyznaje, że zmienność siły nabywczej bitcoina mogłaby się zmniejszyć, gdyby jego wykorzystanie jako środka wymiany znacznie wzrosło, ponieważ takie wykorzystanie oznaczałoby mniej zmienny popyt. Wskazuje również, że oparcie bankowości na standardzie bitcoina miałoby ogromne znaczenie.
Wnioski
Całokształt dorobku Lawrence’a H. White’a i George’a Selgina poświęconemu lepszemu zrozumieniu natury pieniądza przyczynił się ostatecznie do stworzenia klimatu intelektualnego, który nieuchronnie ukształtował sposób myślenia co najmniej dwóch najwybitniejszych przedstawicieli ruchu cypherpunków — Nicka Szabo i Hala Finneya — czyli pierwszych podejmujących wysiłki zmierzające do urzeczywistnienia projektu podobnego do Bitcoina.
Czy zmienność kursu bitcoina pozostanie przeszkodą na drodze do jego ostatecznego powszechnego przyjęcia jako środka wymiany, dopiero się okaże. Ponieważ Bitcoin jest systemem wysoce zdecentralizowanym i antykruchym, pozbawionym aktywów zabezpieczonych w świecie rzeczywistym, które można by przejąć w celu jego wyłączenia, a także ponieważ osiągnął już dość znaczną skalę w ujęciu globalnym, wydaje mi się on jedynym realistycznym kandydatem do wprowadzenia (w „przebiegły, okrężny sposób”, jak proponował Hayek) czegoś, czego rząd nie będzie w stanie powstrzymać. W związku z tym zmienność może być ceną, jaką płacimy za zwycięstwo w długiej perspektywie.
Uwaga autora: Chciałbym podziękować autorowi rozdziału 5 książki profesora White’a „Better Money” za zwrócenie mojej uwagi na kilka źródeł, do których odwołuję się w niniejszym artykule.
Źródło ilustracji: pixabay
