Powrót
Interwencjonizm

Wyszomierski: Prywatne przedsiębiorstwa sfinansują państwo opiekuńcze 

0
Wojciech Wyszomierski
Przeczytanie zajmie 6 min
Wyszomierski_Prywatne przedsiębiorstwa sfinansują państwo opiekuńcze
Pobierz w wersji
PDF

Źródło: fee.org 

Tłumaczenie: Jakub Juszczak 

Uwaga redakcji: na moment publikacji tekstu, podwyżka CIT o której pisze Autor została odrzucona przez Sejm. Artykuł publikujemy mimo to ze względu na wagę tematu.

Od początku XXI wieku Polska wydawała się podręcznikowym przykładem zrównoważonego rozwoju. Odejście od gospodarki centralnie planowanej pod koniec lat 80. spowodowało otwarcie rynku oraz stosunkowo niskie koszty pracy przyciągnęły znaczny kapitał zagraniczny. PKB zaczął gwałtownie rosnąć, a w kieszeniach Polaków po raz pierwszy pojawiły się poważne pieniądze. 

Podczas gdy Europa Zachodnia skupiała się na rozwijaniu państwa opiekuńczego, Polska konsekwentnie reinwestowała swoje zyski, a wydatki rządowe koncentrowały się na infrastrukturze, energetyce i podobnych sektorach, przy czym nadrzędnym celem było ułatwianie prowadzenia działalności gospodarczej. Sukces tej polityki był niezaprzeczalny. O ile w 1990 roku PKB na mieszkańca w Polsce nie przekraczał 2 000 dolarów, o tyle 20 lat później wzrósł do ponad 12 000 dolarów. Jednak nie wszyscy byli z tego zadowoleni. 

Ubożsi mieszkańcy, bombardowani doniesieniami o poprawiającej się sytuacji gospodarczej, zaczęli coraz śmielej wyrażać przekonanie, że mają prawo do części państwowego tortu. Opozycyjna wówczas partia Prawo i Sprawiedliwość wykorzystała te nastroje społeczne, obiecując podczas kampanii wyborczej w 2015 r. zwiększenie wydatków na świadczenia socjalne. Po dojściu do władzy uruchomiła ona bez wątpienia najbardziej ambitny jak dotąd program pomocy społecznej, w ramach którego wypłacano comiesięczne świadczenia pieniężne na każde dziecko. W ten sposób upadł pierwszy klocek domina. 

Podjęta próba rozbudowy państwa opiekuńczego w Polsce nie zakończyła się na jednym programie. Z roku na rok liczba świadczeń rosła, a od 2015 roku kolejne kampanie wyborcze przybrały formę licytacji o to, „kto da więcej”, w której to kandydaci proponowali coraz to nowe i coraz bardziej rozbudowane pakiety pomocowe. Silna gospodarka, tanie kredyty i stabilny wzrost gospodarczy pozwalały na zwiększanie wydatków bez nadmiernego obciążania budżetu państwa, ale sytuacja ta nie mogła trwać wiecznie. 

Boom gospodarczy dobiegł końca wraz z nadejściem pandemii COVID-19. W odpowiedzi na spowolnienie gospodarcze rząd zdecydował się zalać rynek pieniędzmi, wprowadzając tymczasowe pakiety pomocowe. Wybuch wojny na Ukrainie sprawił, że programy te bardzo szybko przestały mieć charakter tymczasowy, a ich utrzymanie zmusiło władze do zwiększenia rzeczywistego obciążenia podatkowego. 

Wzrost wydatków budżetowych doprowadził do wzrostu inflacji, która osiągnęła szczytowy poziom około 20% w ujęciu rok do roku. W odpowiedzi na rosnące ceny surowców rząd, w akcie desperacji, podjął decyzję o zamrożeniu cen wybranych towarów i usług, co jednak nie przyniosło znaczącej poprawy sytuacji. W 2023 roku większość partii politycznych w kraju ponownie obiecała wprowadzenie jeszcze większej liczby nowych programów socjalnych. Rząd Prawa i Sprawiedliwości, pomimo zwiększania wydatków socjalnych, stracił władzę, ale model kupowania poparcia wyborców obietnicami wyższych transferów nie zniknął wraz z nim. Nowe władze z Koalicji Obywatelskiej kontynuowały wydatki w kolejnych latach i choć dług publiczny wynosił 42,8% PKB w 2019 r., to pod koniec 2025 r. wzrósł do 60% PKB. 

Finansowanie wydatków publicznych poprzez zadłużenie, przynajmniej w teorii, nie może trwać w nieskończoność. Polska Konstytucja jasno stanowi, że stosunek długu publicznego do PKB nie może przekroczyć 60%. Aby obejść ten limit, rząd zaczął stosować szereg sztuczek księgowych. Za pośrednictwem banków państwowych zaciągane są nowe pożyczki, a środki kierowane są do specjalnych funduszy, które finansują między innymi zakup sprzętu wojskowego, czym rząd chętnie się chwali. 

Z drugiej strony, fundusze te nie są uwzględniane w bilansie zadłużenia, ponieważ rząd twierdzi, że jest to niezależna inicjatywa banków, które – przypomnijmy – pozostają własnością państwa. Skarb Państwa gwarantuje spłatę tych zobowiązań. 

Próby obejścia polskiego prawa nie pozostają jednak niezauważone, także za granicą. Polska została objęta przez Unię Europejską procedurą nadmiernego deficytu, w ramach której wyznaczono wieloletni termin na zrównoważenie budżetu. Jeśli Polska nie dotrzyma tego terminu, grożą jej surowe kary. 

Jakby tego było mało, we wrześniu 2026 r. agencja Moody’s obniżyła długoterminowy rating walutowy Polski z A2 do A3. Jest to znacząca zmiana, ponieważ ostatnia taka korekta miała miejsce w 2002 r. Polska traci wiarygodność, a dalsze zaciąganie pożyczek będzie teraz trudniejsze i bardziej kosztowne. 

I tak oto doszliśmy do bieżącego momentu. PKB na mieszkańca Polski przekracza już 28 000 dolarów i nadal rośnie, przy czym zauważalną rolę odgrywają imigranci z Ukrainy, jednak mit o cudzie gospodarczym zaczyna się chwiać. W obliczu zbliżających się w przyszłym roku wyborów dążenie do oszczędności w transferach socjalnych byłoby decyzją bardzo niepopularną. Ponieważ kredyty stają się droższe, a koszty obsługi długu rosną, rząd skupia się na zwiększaniu dochodów. 

W przededniu kampanii wyborczej podniesienie podatków dla obywateli spotkałoby się z negatywnym odbiorem, dlatego zamiast tego obiektem zainteresowania stały się większe przedsiębiorstwa. Planowane jest podwyższenie stawki podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) z 19% do 22% dla firm, których roczne przychody przekraczają 50 mln euro. Skala tego działania jest bezprecedensowa, ponieważ dotyczy ono ponad 4 000 podmiotów. 

W tym miejscu warto cofnąć się do początku naszej opowieści. Kluczem do sukcesu Polski była jej atrakcyjność dla inwestorów oraz odpowiedzialna polityka fiskalna. Napływ kapitału przełożył się na ciągły wzrost gospodarczy. Wzrost transferów socjalnych i rosnące zadłużenie zaczęły spowalniać akumulację kapitału, ale podwyżka podatków może doprowadzić do odpływu kapitału. 

W perspektywie krótkoterminowej deficyt budżetowy zostanie zniwelowany, ale decyzja ta może okazać się krótkowzroczna. Zmniejszona atrakcyjność inwestycyjna kraju skłoni duże przedsiębiorstwa do przeniesienia części aktywów za granicę, co spowoduje kurczenie się podstawy opodatkowania. Zgodnie z krzywą Laffera, powyżej pewnego poziomu wzrost nominalnej stawki podatkowej osłabia aktywność gospodarczą do tego stopnia, że pomimo wyższych podatków dochody budżetowe spadają, a nie rosną. 

Co więcej, podatek dotknie wszystkich głównych graczy rynkowych, tak więc w warunkach oligopolu mogą oni proporcjonalnie podnieść swoje marże, przerzucając koszty na konsumentów. Istotą każdego systemu podatkowego jest dążenie podatników do zminimalizowania obciążeń podatkowych. Trudno jednoznacznie ocenić skutki planowanych decyzji, ale jedno jest pewne: każdy chce żyć w państwie opiekuńczym, ale nikt nie chce za nie płacić. 

W 2015 roku rząd Prawa i Sprawiedliwości otworzył puszkę Pandory. Uruchomione przez niego programy socjalne, pomimo wysokich kosztów i wątpliwych rezultatów, stały się stałym elementem programów wyborczych wszystkich głównych partii politycznych w kraju. Obecny rząd Koalicji Obywatelskiej, niegdyś uważany za ugrupowanie liberalne, podąża śladami swoich poprzedników. Nawet prawicowa Konfederacja, znana ze swojej polityki wolnorynkowej, niechętnie wypowiada się na temat cięć wydatków socjalnych. 

Politycy wpadli we własną pułapkę. Obietnice hojnych transferów socjalnych pozwoliły im konsekwentnie wygrywać wybory od 2015 roku, ale rezygnacja z nich byłaby politycznym samobójstwem. Proponowana podwyżka podatku od osób prawnych to tylko pierwszy z wielu niepopularnych środków niezbędnych do zbilansowania budżetu. 

Źródło ilustracji: pixabay

Kategorie
Interwencjonizm Teksty Ubezpieczenia społeczne


Nasza działalność jest możliwa dzięki wsparciu naszych Darczyńców, zostań jednym z nich.

Zobacz wszystkie możliwości wsparcia

Wesprzyj Instytut, to dzięki naszym Darczyńcom wciąż się rozwijamy

Czytaj również

Sieroń_500+ nie działa_To zwiększmy do 800+

Ekonomia pracy i demografia

Sieroń: 500+ nie działa? To zwiększmy do 800+!

Waloryzacja stanowi potencjalnie niebezpieczny precedens...

Lach_Odebranie 800+ komukolwiek to zawsze dobry pomysł

Interwencjonizm

Lach: Odebranie 800+ komukolwiek to zawsze dobry pomysł

Ograniczenie 800+ to nie tylko mniejsze państwowe wydatki. To przede wszystkim warty doceniania krok w stronę, tak rzadkiego w naszej krajowej polityce, ograniczania transferów socjalnych.


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu plików cookie w Twojej przeglądarce.